گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی نوای آبیدر، ۱۰ خرداد در تقویم جهانی به عنوان «روز جهانی بدون دخانیات» نامگذاری شده است؛ مناسبتی که هر سال با هدف افزایش آگاهی عمومی نسبت به پیامدهای مصرف دخانیات و ضرورت مقابله با این تهدید جدی سلامت برگزار می‌شود.

با این حال، شواهد و گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد مصرف انواع دخانیات به‌ویژه سیگار و قلیان در سال‌های اخیر نه تنها کاهش نیافته، بلکه در برخی گروه‌های سنی و محیط‌های اجتماعی با روندی رو به رشد همراه بوده است.

کارشناسان حوزه سلامت معتقدند یکی از نگران‌کننده‌ترین ابعاد این پدیده، عادی‌سازی مصرف دخانیات در محیط‌های خانوادگی است؛ موضوعی که موجب شده بسیاری از دورهمی‌ها و جمع‌های خانوادگی به محلی برای استعمال قلیان و سیگار تبدیل شود.

این روند علاوه بر به خطر انداختن سلامت افراد مصرف‌کننده، کودکان، نوجوانان و سایر اعضای خانواده را نیز در معرض آسیب‌های مستقیم و غیرمستقیم قرار می‌دهد.

بر اساس اظهارات متخصصان، قلیان همچنان یکی از رایج‌ترین اشکال مصرف دخانیات در کشور محسوب می‌شود و برخلاف تصور برخی افراد، استفاده از آن نه تنها کم‌خطرتر از سیگار نیست، بلکه در بسیاری موارد به دلیل مدت زمان طولانی مصرف و حجم بالای دود استنشاق‌شده، آسیب‌های بیشتری به دستگاه تنفسی و قلبی‌عروقی وارد می‌کند.

بسیاری از خانواده‌ها بدون توجه به این مخاطرات، مصرف قلیان را به بخشی از تفریحات خود تبدیل کرده‌اند. در برخی مراکز پذیرایی و حتی منازل، حضور قلیان به اندازه‌ای عادی شده که کودکان از سنین پایین با این رفتار مواجه شده و آن را امری طبیعی تلقی می‌کنند؛ مسئله‌ای که زمینه گرایش زودهنگام آنان به مصرف دخانیات در سال‌های آینده را فراهم می‌کند.

عادی‌سازی دخانیات؛ خطری پنهان برای نسل آینده

متخصصان علوم رفتاری معتقدند مهم‌ترین عامل گرایش نوجوانان به مصرف دخانیات، مشاهده الگوهای رفتاری در محیط خانواده و جامعه است. زمانی که والدین یا سایر اعضای خانواده به راحتی در جمع‌های خانوادگی اقدام به مصرف سیگار یا قلیان می‌کنند، پیام غیرمستقیمی به فرزندان منتقل می‌شود که این رفتار نه تنها ناپسند نیست، بلکه بخشی از سبک زندگی روزمره محسوب می‌شود.

از سوی دیگر، گسترش برخی تبلیغات غیرمستقیم در فضای مجازی، ارائه قلیان با طعم‌های متنوع و جذاب و نبود آگاهی کافی درباره مضرات آن، موجب شده بسیاری از جوانان و نوجوانان به سمت تجربه مصرف دخانیات سوق پیدا کنند.

کارشناسان هشدار می‌دهند که کاهش سن مصرف دخانیات یکی از پیامدهای خطرناک این وضعیت است؛ موضوعی که می‌تواند در آینده هزینه‌های سنگینی را به نظام سلامت کشور تحمیل کند.

پزشکان تأکید دارند قرار گرفتن در معرض دود دست دوم نیز خطرات قابل توجهی برای سلامت افراد دارد. کودکان، سالمندان و بیماران تنفسی بیش از سایر گروه‌ها از این موضوع آسیب می‌بینند و احتمال ابتلا به بیماری‌های ریوی، قلبی و برخی سرطان‌ها در آنان افزایش می‌یابد.

در همین حال، فعالان حوزه سلامت بر این باورند که مقابله با گسترش مصرف دخانیات تنها از طریق اقدامات قانونی امکان‌پذیر نیست و نیازمند مشارکت گسترده خانواده‌ها، رسانه‌ها، نهادهای فرهنگی و دستگاه‌های آموزشی است. به گفته آنان، ارتقای سواد سلامت جامعه و اصلاح نگرش عمومی نسبت به مصرف دخانیات باید در اولویت برنامه‌های فرهنگی قرار گیرد.

ضرورت فرهنگ‌سازی و تشدید نظارت‌ها

کارشناسان حوزه بهداشت معتقدند اجرای دقیق قوانین مرتبط با ممنوعیت عرضه و مصرف دخانیات در برخی اماکن عمومی، کنترل دسترسی نوجوانان به محصولات دخانی و برخورد با تبلیغات پنهان از جمله اقداماتی است که می‌تواند در کاهش مصرف مؤثر باشد.

همچنین آموزش مستمر در مدارس، دانشگاه‌ها و مراکز فرهنگی درباره عوارض مصرف سیگار و قلیان، نقش مهمی در پیشگیری از گرایش نسل جوان به این مواد دارد. تجربه بسیاری از کشورها نشان داده است که سرمایه‌گذاری در حوزه آموزش و فرهنگ‌سازی، نتایج پایدارتری نسبت به اقدامات مقطعی و صرفاً نظارتی به همراه دارد.

فعالان اجتماعی نیز معتقدند خانواده‌ها باید نقش محوری خود را در این زمینه ایفا کنند. ایجاد محیطی سالم و عاری از دخانیات در خانه، پرهیز از مصرف سیگار و قلیان در حضور کودکان و ترویج سبک زندگی سالم از جمله اقداماتی است که می‌تواند تأثیر قابل توجهی در کاهش گرایش نسل آینده به مصرف دخانیات داشته باشد.

روز جهانی بدون دخانیات فرصتی برای بازنگری در رفتارهای فردی و اجتماعی و توجه دوباره به اهمیت حفظ سلامت عمومی است. کارشناسان هشدار می‌دهند در صورتی که روند فعلی عادی‌سازی مصرف دخانیات در محیط‌های خانوادگی ادامه یابد، جامعه در سال‌های آینده با پیامدهای گسترده‌تری در حوزه سلامت، اقتصاد و آسیب‌های اجتماعی مواجه خواهد شد؛ موضوعی که ضرورت اقدام فوری و هماهنگ همه بخش‌ها را بیش از پیش نمایان می‌کند.

انتهای خبر/